Studio Teologico San Paolo

  • Aumenta dimensione caratteri
  • Dimensione caratteri predefinita
  • Diminuisci dimensione caratteri
Home

Tertullianus, Apologeticus, 40.1-6 sec. II p.C.

E-mail Stampa PDF

CPL 3

PL 1, 257 (305); CSEL, 69, 1

SCHANZ, 3, 278 [287]

ibid., 77-171 - DEKKERS.

Fonti: J.-M. VERMANDER, De quelques répliques à Celse dans l'Apologeticum de Tertullien, in RÉAug, 16, 1970, p. 205-225.

Tradizione manoscritta: P. FRASSINETTI, Nuovi studi sul testo dell «Apologeticum», in RIL, ser. II, t. 91, 1957, 3-122; ID., In editione sua, Torino, 1965 (cfr R. BRAUN, in Latomus, 26, 1967, 828-829);

M. PELLEGRINO, Ancora sulla duplice redazione dell'Apologeticum, in HJ, 77, 1958, 370-382; W. BÜHLER, in Philologus, 109, 1965, 121-133; P. FRASSINETTI, in Le Parole e le Idee, 7, 1965, 199-204. Cfr. anche C. BECKER, Tertullian. Apologeticum [die beiden Fassungen], München 1952; ID., Tertullians Apologeticum. Werden und Leistung, München 1954.

Emendamenti: H. SCHMECK, in Gnomon, 26, 1954, 410-412; C. BECKER, in ThRev, 53, 1957, 172-174; M.D. REEVE, in CR, 20, 1970, 134-136.

Lingua: C. CLASSEN, in Voces, 3, 1992, 93-107.

Indici: P. HENEN, Index uerborum quae Tertulliani Apologetico continentur, Louvain-Paris 1910.

 

At e contrario illis nomen factionis accommodandum est, qui in odium bonorum et proborum conspirant, qui aduersus sanguinem innocentium conclamant, praetexentes plane ad odii defensionem illam quoque uanitatem, quod existiment omnis publicae cladis, omnis popularis incommodi a primordio temporum christianos esse in causa. Si tiberis ascendit in moenia, si nilus non ascendit in rura, si caelum stetit, si terra mouit, si fames, si lues, statim "christianos ad leonem!" tantos ad unum? oro uos, ante tiberium, id est ante christi aduentum, quantae clades orbem et urbem ceciderunt? legimus hieran <et> anaphen et delon et rhodon et co insulas multis cum milibus hominum pessum abisse. Memorat et plato maiorem asiae uel africae terram atlantico mari inereptam. Sed et mare corinthium terrae motus ebibit, et uis undarum lucaniam abscisam in siciliae nomen relegauit. Haec utique non sine iniuria incolentium accidere potuerunt. Vbi uero tunc, non dicam deorum uestrorum contemptores christiani, sed ipsi dei uestri, cum totum orbem cataclysmus aboleuit, uel, ut plato putauit, campestre solummodo? posteriores enim illos clade diluuii contestantur ipsae urbes, in quibus nati moratique sunt, etiam quas condiderunt; neque enim alias in hodiernum manerent, nisi et ipsae postumae cladis illius.

 

Ma, al contrario, il nome di fazione si deve attribuire a quelli, i quali cospirano per incitare l’odio nei confronti delle persone buone e oneste, i quali gridano tutti assieme contro il sangue di uomini innocenti, adducendo in verità a difesa del loro odio persino quella vana opinione, secondo la quale pensano che di ogni pubblica calamità, di ogni sventura che si abbatte sul popolo sin dall’inizio dei tempi siano responsabili i Cristiani. Se il Tevere sale sino alle mura, se il Nilo non straripa nelle campagne, se il cielo si ferma, se la terra si muove, se c’è carestia o pestilenza, subito “I Cristiani al leone!”. Così tanti ad uno solo? Io vi chiedo, prima di Tiberio, ossia prima dell’avvento di Cristo, quante calamità non si abbatterono su Roma e sul mondo intero? Leggiamo che le isole di Iera, Anafe, Delo, Rodi e Cos sono andate distrutte con migliaia di uomini. Persino Platone ricorda che una terra, più grande dell’Asia o dell’Africa fu inghiottita nel mar Atlantico. Ma un terremoto prosciugò completamente il mare corinzio, e la violenza delle onde staccò la Lucania e la isolò col nome di Sicilia. Queste cose, certamente, non poterono accadere senza danno degli abitanti. Ma dov’erano, non dirò i Cristiani, spregiatori dei vostri dei, ma gli stessi vostri dei, nell’epoca in cui il diluvio distrusse il mondo intero, o come Platone ritenne, soltanto la terra pianeggiante? Le stesse città, infatti, attestano che quegli dei sono posteriori al disastro del diluvio, nelle quali nacquero e soggiornarono, e che anche fondarono; né, infatti, d’altra parte sarebbero in vita sino ai giorni d’oggi, se non fossero esse stesse posteriori a quella sciagura.